Tussen het geluid van hamers en zaagmachines verrijst achter Museum Smedekinck in Zelhem langzaam een woning uit vervlogen tijden. Vrijwilligers bouwen daar een plaggenhut: een eenvoudige woning van hout, zand en heideplaggen, zoals die vroeger ook in delen van de Achterhoek te vinden waren. Maar zo eenvoudig als de woning is, zo lastig is het om hem juist te bouwen.
“Het begint nu echt op een hut te lijken”, zegt vrijwilliger Tonnie terwijl achter hem mannen houten balken op hun plek tillen. “Er moet alleen nog een dak op.”
De bouw begon met het uitgraven van de contouren. Inmiddels staat de houten constructie overeind. De stammen komen uit een eigen natuurgebied van de vrijwilligers. “We proberen zoveel mogelijk met lokale materialen te werken”, vertelt Tonnie aan Omroep Gelderland. “Alleen kom je er dan achter dat een boom in het bos rechter lijkt dan hij uiteindelijk is.”
En dat betekent dat het passen en meten is. Gelukkig ziet het timmermansoog van vrijwilliger Herman alles en weet hij samen met Tonnie en Henk de planken vast te timmeren. Over het dak komt straks eerst een waterdichte laag en daarna echte plaggen: stukken heidegrond met gras en wortels eraan. Die mogen de vrijwilligers later dit jaar steken bij Staatsbosbeheer, zodra het broedseizoen voorbij is.
Vergeten stukje Achterhoek
Volgens Tonnie zijn plaggenhutten in de Achterhoek bijna verdwenen uit het collectieve geheugen. “In Drenthe en op de Veluwe zie je ze nog wel eens, maar hier is er nauwelijks aandacht voor geweest.”
Juist daarom vindt het museum het belangrijk om de hut terug te brengen. Het project sluit aan bij educatieprogramma’s voor basisscholen, waar kinderen nu al leren hoe mensen vroeger leefden: wassen met de hand, sokken stoppen en werken op het land.
Het idee komt niet van het museum zelf. De Stichting Plaggen Hendrik uit Zelhem bestaat dit jaar dertig jaar en was op zoek naar een locatie om de historische hut te bouwen. Die werd uiteindelijk gevonden op het terrein van het museum. Het museum laat de geschiedenis van de Achterhoek zien en daarom past de hut goed in de collectie: “Dit laat ook zien hoe mensen woonden”, zegt Tonnie. “Dat maakt geschiedenis tastbaar.”
Smoks Hanne en Plaggen Hendrik
Rond de plaggenhut leeft ook een oud Achterhoeks volksverhaal. Volgens de overlevering woonde kruidenvrouwtje Smoks Hanne in een plaggenhut in de omgeving van Zelhem. Zij zou zelfs op een bezem kunnen vliegen.
In het verhaal kreeg Smoks Hanne een zoon: Plaggen Hendrik. Volgens de legende was hij het kind van een kortstondige relatie met een buitenlandse militair. De naam Plaggen Hendrik bleef verbonden aan het eenvoudige leven in de plaggenhutten van vroeger.
Plaggen Hendrik is volgens de stichting hét symbool voor de gewone man van de hei. "Hij staat voor het leven in en rondom de plaggenhut: harde arbeid, solidariteit en folklore."
Jubileumjaar
De plaggenhut maakt deel uit van een bijzonder jaar voor het museum. Niet alleen De stichting van Plaggen Hendrik viert dit jaar feest. Ook de Oudheidkundige vereniging Salehem heeft een jubileum: 50 jaar.
En alsof dat nog niet genoeg is jubileert het museum zelf ook. Museum Smedekinck bestaat 20 jaar. Genoeg verjaardagen dus om een groots feest te organiseren. Op 6 juni wordt dat gevierd met een historische markt, straattheater, oude ambachten en vrijwilligers in historische kleding.
Het museum kijkt ook met zorg naar de toekomst. Vrijwilligers worden ouder en jongeren weten het museum nog lastig te vinden. “De jeugd vindt geschiedenis vaak wel interessant”, zegt voorzitter Jan Ditzel. “Maar we moeten beter laten zien waarom dit belangrijk is. Misschien moeten we straks naast oude voorwerpen ook laten zien wat jongeren van nu bewaren voor later.”
Voorlopig wordt er eerst nog volop getimmerd aan het verleden. En als alles volgens planning verloopt, ligt er eind deze zomer een echt plaggendak op de hut.
