In Dinxperlo en Lochem draaide het woensdagmiddag en -avond 14 oktober om hulp bij nood. Waar kunnen mensen terecht als de stroom uitvalt, digitale netwerken platliggen en er geen water meer uit de kraan komt? Dan kunnen mensen terecht bij een snel ingericht noodsteunpunt zoals bij MFA De Kiem in Dinxperlo. De plek was uitverkoren omdat deze dicht bij de landsgrens ligt. In Lochem stond een informatiebus van landelijke ‘Denk Vooruit’-campagne.
De verwarming valt uit, de koelkast wordt warm en de magnetron is onbruikbaar. Bellen lukt niet meer, pinnen evenmin. Het is een denkbaar noodscenario na een cyberaanval, overstroming, zware storm of oorlog. Maar waar vraag je hulp als ook 112 onbereikbaar is?
In De Kiem oefenen inwoners en medewerkers met zulke situaties. Er wordt een zwaar verkeersongeluk gemeld doordat verkeerslichten niet meer werken. Een vrouw vertelt over buren bij wie een ruzie uit de hand loopt. Een ander vreest plunderingen: er morrelen duistere figuren aan deuren en ramen. Maar er wordt ook hulp aangeboden. Kan de brandstof die iemand in Duitsland heeft getankt, gebruikt worden voor de aggregaten? Het zijn gespeelde meldingen, bedoeld om te ontdekken wat er bij langdurige uitval op een noodsteunpunt afkomt. Inwoners uit de wijk zijn uitgenodigd mee te doen. Ook vanuit het aangrenzende Suderwick komen belangstellenden.
Geen veldbed of voedselvoorraad
“Het is niet zo dat je hier kan slapen, het is niet zo dat hier voorraden met eten en drinken liggen voor mensen”, zegt burgemeester Anton Stapelkamp van Aalten. Inwoners moeten zich zoveel mogelijk zelf voorbereiden, zelfredzaam zijn met een eigen noodrantsoen en een transistorradiootje. Het steunpunt is er voor noodsituaties waarin zij zichzelf niet meer kunnen redden. Het is vooral een plek om informatie te halen, meldingen door te geven en hulp te vragen wanneer dat telefonisch niet meer lukt.
De Kiem beschikt over noodstroom. “En zijn er kaarten van de straten aanwezig”, vraagt een medewerker van het noodsteunpunt zich af. Wel staat er noodplan uitgebeeld over hoe te handelen, van uur tot uur. En hoe de communicatie bij grootschalige uitval blijft werken, bijvoorbeeld met satelliettelefoons, moet nog verder worden uitgezocht. Ook de langdurige bezetting vraagt aandacht. “Misschien is een organisatie van burgerreservisten een betere oplossing”, vraagt Stapelkamp zich af.
Leren van de buren
Aan Duitse zijde bestaat al ervaring met noodinformatiepunten. Volgens de aanwezige Dieter Helbig van de stad Bocholt hebben Nederlandse voorbereiders daar uitleg gekregen over de werkwijze. “Wat zij hebben opgestoken, proberen ze nu in Dinxperlo uit.”
Het steunpunt in De Kiem is voorlopig niet bedoeld voor Duitse inwoners, zegt Stapelkamp. In Spork is al een steunpunt. Toch ziet hij graag de mogelijkheden voor samenwerking binnen het tweelingdorp Dinxperlo-Suderwick. “Een stroomstoring hoeft niet aan beide kanten van de grens tegelijk toe te slaan.”
Dan kan een steunpunt bij de buren uitkomst bieden. Maar medewerkers moeten elkaar wel kunnen bereiken en weten hoe zij meldingen over de grens doorgeven. Die samenwerking wordt nog verkend.
Voor betrokken Dinxperwicker Freek Diersen is van elkaar leren vanzelfsprekend. Dat gebeurt bij de brandweer en ambulancezorg immers ook. “Dan willen we weten: wat doen ze daar al en wat kunnen we daarvan gebruiken?”
Hij vindt het verstandig dat de voorbereiding nu begint. Een herkenbare plek voor vragen en hulp kan rust brengen voordat de onrust toeslaat. Anders dreigt volgens hem ‘hapsnapwerk’, ook van overheden”.
Liever nu fouten maken
Ook buiten de grotere dorpen moet hulp bereikbaar zijn. Hoe komt iemand uit Lintelo of Barlo bij een steunpunt? Stapelkamp noemt kleinere punten bij buurthuizen als mogelijkheid, gedragen door vrijwilligers. “Wat zij precies kunnen bieden en hoe zij aansluiten op professionele hulpverleners, staat nog open.”
De proef moet zulke vragen zichtbaar maken. Daarna volgen definitieve keuzes, mede op basis van landelijke richtlijnen. Een vlekkeloze oefening is voor de burgemeester dan ook niet het doel. “Voor vandaag hoop ik vooral dat er veel dingen misgaan. Dat we constateren dat we aan allerlei dingen niet gedacht hebben.”
Lochem attendeert inwoners
“Het draait niet om angst aanjagen, maar om voorbereiding.”, benadrukt Herwin te Brinkhof van de gemeente Lochem, waar de informatiebus van de landelijke campagne ‘Denk Vooruit’ stond. “Het gaat om bewustwording. En ook nadenken over onze eigen processen. Hoe afhankelijk we zijn van systemen. Wat ik vertel, is dat ze goed moeten zorgen voor zelfredzaamheid, maar ook moeten omkijken naar de buren, links en rechts. Zo klein begint een netwerk al. Je hoeft niet gelijk een heel plan te hebben voor een straat, een wijk of een dorp, maar het begint al met je buren en je familie. Dat is al heel belangrijk om op terug te kunnen vallen in het geval van nood.”
Het experiment is onderdeel van ‘Denk vooruit’ over hoe te handelen bij noodsituaties. Aan het einde van het jaar komt het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid met een aanbeveling waar alle gemeenten gebruik van kunnen maken.
