geïnspireerd door tekening Anton Pieck
© Foto: Gijs BoelaarsEr kwam een onderwerp op mijn pad dat ik moeilijk kon laten liggen. Ik ben in gesprek gegaan met de aangever ervan, Henk Harmsen. Henk is geboren en getogen in Bronkhorst. Tot enkele maanden geleden was hij secretaris van BSB, de Belangengroep Stad Bronkhorst, die zich inzet voor de leefbaarheid en belangen van het kleinste stadje van Nederland. Hij bewoont een fraai boerderijtje aan de Onderstraat, een rijksmonument dat is gebouwd in 1820. Het pand is in 2002 vakkundig gerestaureerd.
Al geruime tijd kampt Harmsen met beschadigingen aan zijn woning. “Bronkhorst ligt op een zandkop en zand is een materiaal dat niet inklinkt bij droogte, maar wel gevoelig is voor trillingen”, vertelt hij. We lopen om het pand heen. De achtergevel ziet er gaaf uit, maar in de zijgevel die aan de straatkant ligt, zijn gemene scheuren zichtbaar die dwars door de stenen heenlopen.
Vrijwel alle schade aan erfgoed wordt veroorzaakt door tien schadefactoren, zo vermeldt de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed op haar website. Bovenaan dat lijstje van schadefactoren staan fysieke krachten zoals schokken en trillingen.
En dat is precies waar Henk mij op wijst: de scheuren die aan de straatkant van het monument dwars door de stenen lopen zijn veroorzaakt door trillingen. Over de klinkers van de Onderstraat rijdt dagelijks zwaar verkeer, vrachtwagens en landbouwvoertuigen.
Hoe veerkrachtig is erfgoed? Zijn twee eeuwen oude funderingen en muren bestand tegen het huidige (zware) verkeer? Los van de degelijkheid van de oorspronkelijke bouw van monumenten is de veerkracht ook afhankelijk van de veerkracht van mensen. Monumenten vragen onderhoud. Niet alleen de bewoners moeten hiervoor zorgen, ook de overheid, die de monumentenstatus toekent, heeft hierin een verantwoordelijkheid.
Wat is er nodig om veerkrachtig te zijn, vraag ik aan Henk. “Van de bewoners vraagt het om vasthoudendheid en vindingrijkheid, van de gemeente het vermogen om mee te denken en gunstige omstandigheden te creëren.”
Hij noemt een voorbeeld vanuit Groningen waar ondergrondse schermen tegen trillingen zijn geplaatst. Maar ook eenvoudigere maatregelen zoals een snelheidsbeperking voor het verkeer kunnen helpen; 15 kilometer per uur in plaats van 30 zou al enorm kunnen helpen, denkt Henk.
Zo kan het thema van de Open Monumentendagen (op 12 en 13 september 2026), Veerkrachtig erfgoed (in tijden van onzekerheid) helpen in het bewustzijn dat veerkracht nodig is om ons monumentale erfgoed in stand te houden.
