Um Zellem nr. 27 laat zo opnieuw zien hoeveel verhalen achter oude foto’s, bekende mensen, straten en gebouwen in Zelhem en omgeving verborgen liggen. Het blad is de kwartaaluitgave van de Oudheidkundige Vereniging Salehem in samenwerking met streekmuseum Smedekinck. Um Zellem is vanaf 21 augustus verkrijgbaar bij museum Smedekinck en bij de ReadShop Zelhem.
“Ga jij maar naast je zusje staan.” Wanneer meester Bögeholtz dat tegen Jan van Schelt zegt bij het maken van een klassenfoto van de Looschool, begrijpt de jongen aanvankelijk niet wat hij bedoelt. Een zusje? Jan wist niet eens dat hij een zusje had. Hij en Goukje waren in 1932 als jonge kinderen bij verschillende Zelhemse gezinnen terechtgekomen en groeiden vlak bij elkaar op zonder van elkaars bestaan te weten.
Deze geschiedenis is een van de verhalen achter een opmerkelijk onderzoek naar pleegkinderen in Zelhem, dat centraal staat in het nieuwe nummer van Um Zellem. Ellie Somsen-Lieverdink kwam het onderwerp op het spoor toen zij oude schoolfoto’s inventariseerde voor de website van Oud Zelhem. Op sommige foto’s vielen de vele niet-Zelhemse familienamen op. Verder onderzoek bracht uiteindelijk 170 kinderen aan het licht die tussen 1900 en 1940 als pleegkind in Zelhem werden opgevangen: 101 jongens en 69 meisjes. Vooral in de jaren dertig waren er veel pleegkinderen in Zelhem en omgeving.
Het nieuwe nummer bevat daarnaast een uitgebreid interview met burgemeester Patrick van Domburg. Hij vertelt over zijn jeugd, zijn vroege belangstelling voor archeologie en zijn weg naar het burgemeesterschap. Bronckhorst trok hem vooral door het landschap en het plattelandskarakter. “Ik voel me hier helemaal thuis!”, zegt Van Domburg. Ook vijftig jaar Oudheidkundige Vereniging Salehem krijgt aandacht. Eef Jansen (85) was er vanaf het begin bij. Later bakte hij tien jaar lang brood en lekkernijen in de houtgestookte oven van museum Smedekinck. Het jubileum van Salehem en het twintigjarig bestaan van het museum werden op 6 juni gevierd met een drukbezocht jubileumfeest voor jong en oud. In een oral-historyverhaal haalt voormalig schoolhoofd Goos Sielias herinneringen op aan Halle-Heide en Mariënvelde. School, kerk en naoberschap bepaalden er lange tijd het gemeenschapsleven.
De streektaal is vertegenwoordigd met het dialectverhaal Marinus van Herman van Velzen. Het sluit mooi aan op de tentoonstelling over de bekende dialectschrijver in museum Smedekinck. Verder is een portret opgenomen van vrijwilligster Betsie Wiersema-Hartemink, die het winkeltje van Smedekinck beheert. Zij geniet van haar terugkeer naar de streek: “Zó bli-j dat ik weer in de Achterhoek woon en dat ik weer plat kan praoten!”
In Toen en nu wordt de volledig vernieuwde Smidsstraat van 2026 vergeleken met het straatbeeld rond 1940.
